Solunum Sistemi

Solunum Sistemi19

Canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. Bu enerji hücresel solunumla karşılanır. Canlılar hücresel solunumda kullanılan oksijeni hücre içine almak ve oluşan karbondioksiti hücreden uzaklaştırmak amacıyla ortamla gaz alış verişi yaparlar bu olaya solunum denir.

Canlıların, hücre solunumunda kullanacakları oksijeni alabilmek için, solunum organlarıyla yaptıkları gaz alışverişine dış solunum; kan ve vücut hücreleri arasında doku sıvısı aracılığıyla gerçekleşen gaz alışverişine iç solunum denir.

Bir Hücrelilerde Solunum

Bir Hücreli canlılarda gaz giriş-çıkışı difüzyon kurallarına göre gerçekleşir.

Not

Sünger ve sölenterler difüzyon kurallarına göre vücut yüzeyi ile solunum yaparlar

Bitkilerde Solunum

Bitkilerde stom20a, lentisel (kovucuk) gibi yapılarla gaz alış verişi gerçekleşir. Köklerde toprak altında gaz alışverişi yapar.

Hayvanlarda Solunum

Deri Solunumu

  • Vücut yüzeyi ile yapılan solunumdur.21
  • Solucanlar, kurbağalar ve bazı yumuşakçalar deri solunumu yaparlar.
  • Deri solunumu yapan canlılarda deri nemli ve incedir.
  • Derinin nemli olmasını mukus sağlar.
  • Gazların difüzyonunun gerçekleştirmesi için nem mutlaka gereklidir.
  • Toprak solucanında kılcal damarlar bulunur ve deriden alınan oksijen kanla hücrelere verilir.
  • (hücre içi solunum). Aynı yoldan karbondioksit dışarı verilir. Toprak solucanında kapalı kan dolaşımı görülür.
  • Ergin kurbağalarda akciğer solunumu yeterli olmadığından gaz alışverişinin bir kısmı (yaklaşık %25) nemli deriden difüzyonla gerçekleşir.

Trake Solunumu

  • Böceklerde, çok ayaklılarda görülen solunum tipidir.24
  • Canlının karın halkalarının altında stigma adı verilen açıklıklar vardır.
  • Stigmalardan, vücudun içine doğru girmiş boru sistemleri bulunur. Bu borulara trake denir. Trakeler daha ince trakeollerle sonlanır. Boruların içi sıvı ile doludur.
  • Hücrelerle gaz alışverişi bu borularla gerçekleşir.
  • Bu canlılarda oksijen hücrelere doğrudan ulaştırıldığı için, solunum sistemlerinin, dolaşım sistemleriyle bağlantısı yoktur.
  • Trake solunumu yapan canlıların kanında solunum gazları ve hemoglobin gibi solunum pigmentleri bulunmaz.25
  • Örümcek ve akreplerde trakeler bir kitabın yaprakları gibi yan yana dizilir ve kitapsı akciğer adını alır.
  • Not: Sıcaklık gazların difüzyonunu arttırdığından, sıcak havalarda trake solunumu daha hızlı gerçekleşir. Bu nedenle, sıcak bölgelerde yaşayan böcekler, soğuk bölgelerde yaşayan böcek türlerinden daha iri yapılıdır.

Solungaç Solunumu26

  • Balıklarda, kurbağa larvası, suda yaşayan yumuşakçalar, deniz solucanları ve kabuklularda görülen solunum şeklidir.
  • Solungaçlar; iplik, tüy ve yaprak şeklinde olabilir.
  • Solungaçların üzerinde kılcal kan damarları bulunur. Balıklar ağızlarından aldıkları suyu solungaçlarından dışarıya verirler. Solungaçlarda kanın akış yönüyle, suyun akış yönü birbirine terstir. Buna ters akım prensibi denir. Bu prensipte balıklar, sudaki oksijenden en iyi şekilde yararlanır.
  • Balıklarda bulunan yüzme keseleri, balığın farklı derinliklerindeki su basıncına dayanabilmesini sağlar. Yüzme keseleri O₂
  • Kemikli balıklarda solungaç kapakları bulunur. Kıkırdaklı balıklarda ise solungaç kapağı bulunmaz, beşli veya yedili yarıklar bulunur. (Köpekbalığı)

Akciğer Solunumu

Kurbağalarda,

  • Kurbağalarda akciğerlerinin solunum yüzeyi çok geniş değildir. Bu yüzden nemli ve ince derileri ile deri solunumu yaparlar. (Yaklaşık 27%25)28
  • Akciğerleri alveolsüzdür.
  • Soluk borusu bulunmaz.

Sürüngenlerde,

  • Akciğerleri derin bölmeli ve alveolsüzdür.
  • Solunum yüzeyleri kurbağalara göre daha fazladır.
  • Yılanlarda sol akciğer körelmiş, sağ akciğer gelişmiştir ve gelişen akciğerde uzun bir hava kesesi bulunur. Bu hava kesesi yılanın uzun süren avını yutması esnasında hava depolama görevini yapar.

Kuşlarda,

  • Akciğerler ve hav29a keseleri bulunur.
  • Hava keseleri akciğerlere bağlanmış olup, 5 çift havakesesi vardır.
  • Hava keseleri uzun kemiklerin içine ve bağ doku aralarına kadar uzanır.
  • Hava keseleri kuşların uçmasına ve hava depo etmesine kolaylık sağlar.
  • Kuşların akciğerlerinde alveol bulunmaz.
  • Kuşlarda hava akış yönü ile kan akış yönü ters olduğundan O₂’siz kan O₂’yi alarak zengin O₂’li havaya doğru ilerler. Ve hava akciğerden çıkarken kanın O₂ miktarını daha da arttırır.
  • Memelilerde alınan temiz havadan O₂’yi tutma oranı %20-25, kuşlarda ise bu oran %80-90 ulaşabilir.

Memelilerde,30

  • Akciğerleri alveol adı verilen hava kesecikleri ile genişlemiştir.
  • Alveollerin çeperleri ince ve nemlidir ve etrafı kılcal damarlarla çevrilmiştir.
  • Göğüs boşluğu ile karın boşluğu birbirinden kaslı bir diyaframla ayrılmıştır.
  • Memelilerde olgunlaşmış alyuvarları çekirdeksizdir.

Solunum Organlarının Ortak Özellikleri

  • Derisi ince ve nemli
  • Difüzyon kurallarına göre hareket etme
  • O₂ alıp, CO₂ verirler
  • Solunum organları yüzey alanını genişletir

 

 

 

18 Aralık 2014 tarihinde eklendi, 2.386 kez görüntülendi.

Etiketler:

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Sayfa başına git